Prawo karne, niepoczytalność, nadzwyczajne złagodzenie kary lub jej zawieszenie, leczenie zamiast więzienia

Czytelnik pisze:

Sprawa ma charakter karny. Jest bardzo skomplikowana i pilna. Bardzo proszę o pomoc dla brata. Najprawdopodobniej cierpi na chorobę dwubiegunową. Brat ma 20 lat, od wczesnego dzieciństwa mama prowadzała go po psychologach, ale stwierdzono u niego tylko depresję. Niestety, mieszkamy w niedużym mieście i nie ma tutaj specjalistów. Brat miał trudne dzieciństwo - ojciec chory psychicznie bardzo go bił, ubliżał mu (zresztą jak nam wszystkim) była bieda, czuł się najgorszy w rodzinie (ma jeszcze starsze rodzeństwo: mnie czyli siostrę i brata). Od jakiegoś czasu jego stan zdrowia bardzo się pogorszył. Zerwała z nim dziewczyna i wyrzucono go tuż przed maturą z technikum, co bardzo przeżył. Próbował podciąć żyły, zostawił list pożegnalny, ale udało się go uratować. W szpitalu psychiatrycznym trzymano go zaledwie kilka dni - nawet nie zabrano mu ubrań, komórki, paska, a przecież próbował odebrać sobie życie...Później zaczął nosić noże, ubliżać mamie i bratu, grozić im, rzucił się na mamę z nożem więc zabrano go do aresztu na miesiąc. W areszcie znęcano się nad nim, więc zaczął do siebie kląć, stał się jeszcze bardziej agresywny. Nabrał kredytów, w tym jeden na 8 tys., wziął na raty laptopa, kupił kilka samochodów, choć nie ma prawa jazdy. Jeździł bez, bo mówił, że go nie ukarzą, bo jedzie do pracy przecież. Miał wiele długów, niezapłaconych mandatów. Nie można go było do niczego przekonać. Jak próbowałam mu coś tłumaczyć, to twierdził, że od tej pory jestem jego wrogiem etc. Pojawił się alkohol. Jednak najgorszy był dzień, kiedy dostał kredyt i kupił laptopa. Wypił piwo i ... rzucił się na brata z nożem. Brat jest teraz w areszcie. Boimy się, że sobie coś zrobi, bo napisał w liście, że jeśli przeniosą go do celi z kryminalistami, to ze sobą skończy. Pisze, że patrzy w okno i w ścianę, do nikogo się nie odzywa. Prokuratura obecnie ma go wysłać na badania, ale boję się, że tutejsi lekarze nie stwierdzą CHAD, choć przecież ma klasyczne objawy. Proszę napisać, jak załatwić tę sprawę prawnie, aby go leczono a nie osadzono, bo może sobie odebrać życie Czy należy rozmawiać z prokuratorem czy z adwokatem (w domu się nie przelewa, więc będzie nam trudno, ojciec nie mieszka z nami, znęcał się nad rodziną). Czy możemy sami znaleźć lekarza, który potwierdzi u niego niepoczytalność i CHAD? Choć miał problemy z wyrażaniem uczuć, wszystko tłumił w sobie a jak coś chciał, to dzwonił na komórkę, w liście napisał, że sobie na to zasłużył, że dobrze, że brat mu oddał, że jak umrze, to nikt po nim płakać nie będzie, że nas kocha, że prosi o wybaczenie, że życie go przerosło, choć starał się walczyć, ale był za słaby. Jaki lekarz, jaki prawnik może nam pomóc, gdzie możemy go umieścić?

Prawnik odpowiada:
Rozumiem, że brat przebywa w areszcie w związku z atakiem z nożem w ręku na swojego brata. Podstawowe pytanie brzmi, co zrobić, żeby nie przebywał w areszcie czy potem - po ewentualnym skazaniu wyrokiem prawomocnym - w więzieniu, a podjął leczenie we właściwej jednostce szpitalnej.
Na dziś nie wiem, jaki jest stan sprawy pod względem procedury - czy sprawa jest jeszcze u prokuratora, czy już akt oskarżenia prokurator wniósł do sądu. W związku z tym proponuję udanie się do prokuratora, który prowadzi sprawę i przedstawienie dramatyzmu sytuacji oraz poproszenie o badania lekarskie mające na celu ustalenie, że brat jest chory na CHAD. Taka diagnoza byłaby ważna dla dalszego toku postępowania, sąd mógłby wziąć ją pod uwagę, zmniejszyć wymiar kary, uznać niepoczytalność, choćby ograniczoną, orzec leczenie w zakładzie psychiatrycznym lub innym, zamiast odbywanie w wyroku w więzieniu. Taka możliwość stwarza kodeks karny w stosunku do tzw. osób niepoczytalnych.
Podstawa prawna - kodeks karny :
Art. 31. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.
§ 2. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.
Art. 72. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może zobowiązać skazanego do:
1) informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
2) przeproszenia pokrzywdzonego,
3) wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
4) wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,
5) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
6) poddania się leczeniu, w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu, albo oddziaływaniom terapeutycznym lub uczestnictwu w programach korekcyjno-edukacyjnych,
7) powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
7a) powstrzymywania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób,
7b) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
8) innego stosownego postępowania w okresie próby, jeżeli może to zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa.
§ 2. Sąd może zobowiązać skazanego do naprawienia szkody w całości lub w części, chyba że orzekł środek karny wymieniony w art. 39 pkt 5, albo do uiszczenia świadczenia wymienionego w art. 39 pkt 7.

Art. 73. § 1. Zawieszając wykonanie kary pozbawienia wolności, sąd może w okresie próby oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.
§ 2. Dozór jest obowiązkowy wobec młodocianego sprawcy przestępstwa umyślnego, sprawcy określonego w art. 64 § 2, a także wobec sprawcy przestępstwa popełnionego w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.
Art. 93. Sąd może orzec przewidziany w tym rozdziale środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym tylko wtedy, gdy jest to niezbędne, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną, upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego; przed orzeczeniem tego środka sąd wysłuchuje lekarzy psychiatrów oraz psychologa.

Art. 94. § 1. Jeżeli sprawca, w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1, popełnił czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości i zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że popełni taki czyn ponownie, sąd orzeka umieszczenie sprawcy w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym.
§ 2. Czasu pobytu w zakładzie nie określa się z góry; sąd orzeka zwolnienie sprawcy, jeżeli jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne.
§ 3. Sąd może zarządzić ponowne umieszczenie sprawcy określonego w § 1 w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli przemawiają za tym okoliczności wymienione w § 1 lub w art. 93; zarządzenie nie może być wydane po upływie 5 lat od zwolnienia z zakładu.

Art. 95. § 1. Skazując sprawcę na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo popełnione w stanie ograniczonej poczytalności określonej w art. 31 § 2, sąd może orzec umieszczenie sprawcy w zakładzie karnym, w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne.
§ 2. Jeżeli wyniki leczenia lub rehabilitacji za tym przemawiają, sąd może sprawcę określonego w § 1, skazanego na karę nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności, warunkowo zwolnić na zasadach określonych w art. 77-82, bez ograniczeń wynikających z art. 78 § 1 lub 2; dozór jest obowiązkowy.
Art. 99. § 1. Jeżeli sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1, sąd może orzec tytułem środka zabezpieczającego obowiązek lub zakazy wymienione w art. 39 pkt 2--3, jeżeli jest to konieczne ze względu na ochronę porządku prawnego, oraz przepadek wymieniony w art. 39 pkt 4.
§ 2. Wymienione w § 1 obowiązek lub zakazy orzeka się bez określenia terminu; sąd uchyla obowiązek lub zakazy, jeżeli ustały przyczyny ich orzeczenia.

Kodeks postępowania karnego nie reguluje ściśle, od kogo jako biegłego-lekarza prokurator czy sąd może uzyskać opinię o stanie zdrowia. Myślę, że mogą u Państwo zaproponować własnego "kandydata", ale prokurator nie musi się zgodzić, w związku z czym trzeba go przekonać, że to specyficzna, mało znana i ciężka choroba, ignorowana nawet przez lekarzy. Proszę załączyć materiały na temat choroby np. z prasy, z organizacji Stabilo jako jedynej w Polsce zajmującej się CHAD-em.
Prośbę do prokuratora można też złożyć dodatkowo na piśmie. Jeśli sprawa jest w sądzie, wniosek powyższy składamy do sądu. Przy czym sąd ma już własną listę biegłych i jest ograniczony, ale zawsze może powołać dodatkowo biegłego, jeśli ten ma specjalistyczną wiedzę w tym omawianym zakresie (CHAD).
Jeśli chodzi o umieszczenie brata w zakładzie leczniczym, psychiatrycznym, a nie w więzieniu. Podstawa prawna - kodeks postępowania karnego:
Art. 167. Dowody przeprowadza się na wniosek stron,
Art. 193. § 1. Jeżeli stwierdzenie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga wiadomości specjalnych, zasięga się opinii biegłego albo biegłych.
§ 2. W celu wydania opinii można też zwrócić się do instytucji naukowej lub specjalistycznej.
§ 3. W wypadku powołania biegłych z zakresu różnych specjalności, o tym, czy mają oni przeprowadzić badania wspólnie i wydać jedną wspólną opinię, czy opinie odrębne, rozstrzyga organ procesowy powołujący biegłych.
Art. 194. O dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego wydaje się postanowienie, w którym należy wskazać:
1) imię, nazwisko i specjalność biegłego lub biegłych, a w wypadku opinii instytucji, w razie potrzeby, specjalność i kwalifikacje osób, które powinny wziąć udział w przeprowadzeniu ekspertyzy,
2) przedmiot i zakres ekspertyzy ze sformułowaniem, w miarę potrzeby, pytań szczegółowych,
3) termin dostarczenia opinii.
Art. 195. Do pełnienia czynności biegłego jest obowiązany nie tylko biegły sądowy, lecz także każda osoba, o której wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę w danej dziedzinie.